- nieletność – w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończyło 17 lat
- niepoczytalność – całkowita ( uchyla odpowiedzialność karno-skarbową). Jeżeli poczytalność była ograniczona w stopniu znacznym to można orzec maksymalną 2/3 górnej granicy, zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia. Dopisać o p-stwach i wykroczeniach
Działanie w błędzie – bład to rozbieżność między rzeczywistością a wyobrażeniem sprawcy o tej rzeczywistości.
Formy zjawiskowe – wszelkie kategorie sprawstwa, jakikolwiek udział w popełnieniu p-stwa skarbowych w jakiejkolwiek ról.
Sprawstwo – każdy kto ma jakikolwiek związek z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia.
Sprawstwo w ścisłym tego słowa znaczeniu- wyróżniamy 2 formy sprawstwa wykonawczego:
- sprawstwo główne – kiedy sprawca działa sam, własnoręcznie dokonuje czynu zabronionego, sprawca wykonawczy
- współsprawstwo – współdziałają ze sobą dwie osoby lub więcej, wspólnie w porozumieniu ( także porozumienie w sposób dorozumiany). Obaj sprawcy odpowiadają za całość
Kiedy sprawca kroczy od niekaralnego zamiaru, kolejne stadia już mogą być zabronione pod groźbą kary.
a) stadium przygotowania popełnienia p-stwa
b) usiłowanie popełnienia p-stwa karno-skarbowego, usiłowanie jest sytuacją kiedy jest ono karane. Mówimy wtedy, kiesy sprawca ma zamiar popełnienia p-stwa k-s umyślnie, usiłowanie jest wtedy gdy sprawca zmierza do popełnienia czynu zabronionego ale do popełnienianie dochodzi
- usiłowanie udolne, które jest w stanie do dokonania
- usiłowanie nieudolne, które nie może doprowadzić do dokonania ale sprawca o tym nie wie np.: użył śroska który nie nadawał się do popełnienia p-stwa, błąd sprawcy który nie wie, że w danej sytuacji nir może popełnić p-stwa. Wyróżnia się tu rozwarstwienie na :
* przestępstwa poważniejsze gdzie łączy się karalność usiłowania zagrożono karą powyżej 1 roku pozbawienia wolności, czyny umyślne
- p-stwa mniej poważne – zagrożone łagodniejszą karą np.: grzywna albo alternatywnie kara grzywny lub pozbawienia wolności do roku. Wtedy usiłowanie jest karalne, gdy kodeks wyraźnie tak stanowi.
Kara za usiłowanie w kks – to maksymalna kara nie może przekraczać 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia
Nie podlega karze za usiłowanie ten kto dobrowolnie od niego odstąpił, zapobiegł skutkom, jednak jest bezskuteczny czynny żal gdy sprawca nie zdołał zapobiec skutkom i można tu zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Za usiłowanie wykroczenia karno-skarbowego sprawca nie podlega karze tylko podlega za dokonanie
Jest odpowiedzialnością ustanowioną obok odpowiedzialności za p-stwa skarbowe. Odpowiedzialność taką mogą ponosić zarówno osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej. Warunkiem jest jeżeli sprawca czynu zabronionego był zastępcą tego podmiotu, prowadzącym sprawy tego podmiotu np.: prezes, dyrektor, księgowy, inny pracownik, ale faktem jest to że odniosła z p-stwa k- s korzyść lub mogła ją odnieść. Ta osoba działa w imieniu firmy i postępuje tak, że ta firma odniosła korzyść.
Odpowiedzialność posiłkowa może być nałożona tylko w związku z ukaraniem sprawcy karą grzywny lub zobowiązuje do zwrotu równowartości. Za grzywnę można uczynić w całości lub w części inną osobę. Do aktu oskarżenia dołączana się wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności posiłkowej podmiot, który korzyść osiągnął. Musi oddać to co zyskał i zapłacić grzywnę. Nie stosuje się odpowiedzialności posiłkowej do państwowych jednostek budżetowych.
- dyrektywa sprawiedliwościowa nakazuje wymierzyć karę w taki sposób aby dolegliwość nie przekraczała stopnia zawinienia sprawcy czyli dostosowanie kary do winy sprawcy. Dyrektywa sprawiedliwościowa nakazuje uwzględnić stopień społecznej szkodliwości czynu, kara ma cele prewencyjne: indywidualna i generalna
- dyrektywa prewencyjna- określa cele zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma spełniać dla sprawcy, ma na celu wychowanie sprawcy, kara ma oddziaływać na całe społeczeństwo, efektywność w społeczeństwie, że przestępcy są karani, że popełnianie p-stw się nie opłaca.
Dyrektywa wymiaru kary względem młodocianych- chodzi tu o konieczność wychowania poprzez karę. Biorąc pod uwagę te dyrektywy wybieramy wymiar kary – liczbę stawek dziennych
Wyróżniamy 2 formy sprawstwa niewykonawczego:
- sprawstwo kierownicze, sprawca nie realizuje czynu sam ale kieruje innymi osobami. Jest mózgiem przestępstwa. Od niego zależy czy, kiedy, jak zostanie popełniony czyn
- sprawstwo polecający, sprawca polecający to taki, który wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie poleca jej popełnienie czynu zabronionego.
Status sprawcy ma także ten, kto zajmuje się sprawami gospodarczymi innej osoby.
Sprawstwo w szerokim znaczeniu:
- podżeganie – podżegacz to osoba, która chcąc aby inna osoba dokonała czynu zabronionego namawia ją do tego ( a ta osoba zamiaru takiego nie ma), tylko do przestępstw, wykroczenia – nie.
Podżegacz odpowiada jak sprawca.
- pomocnictwo , sprawca mając zamiar aby inna osoba popełniła czyn zabroniony swoim zachowaniem ułatwia jej to.
- pomocnictwo rzeczowe, polega na dostarczeniu narzędzi, środka przewozu
- pomocnictwo intelektualne, to udzielanie rad, informacji.
Status pomocnika ma również ten kto wbrew prawnemu obowiązkowi, swoim zachowaniem ułatwia osobie popełnienie czynu zabronionego art. 18 p3 kk